Andrzej Paczkowski

Andrzej Paczkowski – historyk, który nie tylko badał najnowszą historię Polski, lecz także był jej świadkiem i uczestnikiem. Ukształtował całe pokolenia badaczy i pozostawił po sobie ogromny dorobek naukowy. Działał w opozycji demokratycznej. Był również taternikiem i alpinistą. Andrzej Paczkowski urodził się w Krasnymstawie. Studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim. Studia ukończył w 1960 roku, sześć lat później uzyskał stopień doktora, w 1975 roku habilitował się, a w 1991 roku otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych. Pracował w Instytucie Badań Literackich PAN, Bibliotece Narodowej, Instytucie Historii PAN oraz w Instytucie Studiów Politycznych PAN, gdzie kierował Zakładem Historii Najnowszej. W latach 90. pełnił również funkcję wicedyrektora do spraw naukowych ISP PAN. Początkowo jego zainteresowania badawcze koncentrowały się na historii prasy polskiej. W okresie PRL Andrzej Paczkowski aktywnie angażował się w działalność opozycyjną. Od 1980 roku był członkiem NSZZ „Solidarność”, wykładał w środowiskach niezależnych oraz współpracował z drugim obiegiem wydawniczym. Po wprowadzeniu stanu wojennego publikował w podziemnych pismach, m.in. w „Tygodniku Wojennym”, współpracował także z „Tygodnikiem Mazowsze” oraz uczestniczył w dokumentowaniu działalności opozycji. Jednym z jego najważniejszych osiągnięć było współtworzenie „Archiwum Solidarności” – unikalnej serii źródeł dokumentujących ruch społeczny lat 1980–1981. W 1986 roku opublikował niedostępne wówczas dokumenty Komitetu Centralnego PZPR w zbiorze Gomułka i inni. Dokumenty z archiwum KC 1948–1982. Po 1989 roku brał aktywny udział w życiu publicznym. Dzięki rekomendacji Unii Wolności został członkiem Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej (1999–2011). Następnie był przewodniczącym Rady IPN w latach 2011–2016. Zasiadał także w radach programowych m.in. Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Jego dorobek naukowy obejmuje kilkaset artykułów oraz kilkanaście książek. Do najważniejszych prac należą: • Pół wieku dziejów Polski 1939–1989 • Droga do „mniejszego zła”. Strategia i taktyka obozu władzy 1980–1982 • Wojna polsko-jaruzelska. Stan wojenny w Polsce • Trzy twarze Józefa Światły • Prasa polska 1918–1939 Profesor Paczkowski uważał, że: „Historyk wywiera wpływ na pamięć dawnych wydarzeń – ludzie wiedzą o przeszłości to, co znają z książek, podręczników i filmów.” Pytany, dlaczego historia najnowsza wywołuje tak wiele sporów, podkreślał, że dotyka ona żywych emocji i ludzkich biografii. Oceniając stan wojenny stwierdził, iż „nie był on nieuchronnością dziejową, lecz świadomym wyborem politycznym określonej grupy ludzi”. Do niego należy również często cytowana opinia o sile „Solidarności”: „Siłą »Solidarności« była nie tylko masowość, lecz gotowość zwykłych ludzi do wzięcia odpowiedzialności za kraj.” Równolegle do działalności naukowej Andrzej Paczkowski był aktywnym taternikiem i alpinistą. W latach 1974–1995 pełnił funkcję prezesa Polskiego Związku Alpinizmu, a przez pewien czas był także wiceprezesem międzynarodowej federacji alpinistycznej.

Zdjęcie profilowe: Jakub Orzechowski/Agencja Wyborcza.pl