Joanna Kulmowa

Joanna Kulmowa

Ur. 25.03.1928 Zm. 17.06.2018

Wspomnienie

Jedna z największych osobowości polskiej literatury. Pisała wiersze i sztuki teatralne dla dzieci, a także słuchowiska, scenariusze telewizyjne, powieści, opowiadania, poezję. Była aktorką i reżyserką. - Poeta to człowiek, który nie zgubił swojej dziecięcej głupoty - uważała Joanna Kulmowa. Jej wiersze pełne inwencji językowej i słów, takich jak „kołdrelie” czy „krześlaki”, są jawnym dowodem nie tylko nieskrępowanej wyobraźni, ale też poetyckiej odrębności Kulmowej. Kochało ją za to kilka pokoleń czytelników. Joanna Kulmowa urodziła się 25 marca 1928 r. w Łodzi. Przeżyła wojnę, ukrywając się z rodzicami po aryjskiej stronie. Ukończyła Państwową Wyższą Szkołę Aktorską w Łodzi, studiowała reżyserię na PWST w Warszawie. Wyszła za reżysera Jana Kulmę, ale od aktorstwa wolała pisanie. Już jako nastolatka zaniosła swój wiersz „Historyjka cała jak muszka w polewce pływała” Janowi Brzechwie, który odesłał ją ze słowami: „Nie znam się na tym. Pójdziesz do 'Świerszczyka', tam ci to wybiją z głowy”. Nie wybili, „Historyjka...” ukazała się w „Przyjacielu”, a Kulmowa już nigdy nie przestała pisać. Wydała kilkadziesiąt tomików wierszy, spośród których młodsi czytelnicy znają „Zimowe słowiki”, „Krześlaki z rozwianą grzywą”, „Garbatą modlitwę” czy „Dębołki”. Starsi - m.in. „Fatum na zakręcie”, „Boże umieranie”, „Zawiązki”, „Suplement mój” i „Moją pełnię, czyli wiersze lubiane” oraz autobiografię „Ciułanie siebie”. W 2008 r. za wybór poezji „Kulmowa dzieciom” Joanna Kulmowa otrzymała Literacką Nagrodę m.st. Warszawy. Ostatnio opublikowała tomik „Moje żarty” z utworami z lat 1957-87. Jej miejscem na ziemi okazały się Strumiany. W tej osadzie w sercu Puszczy Goleniowskiej zamieszkała z mężem w 1961 r. Tam powstała większość jej utworów: tomiki wierszy dla dorosłych, poematy, wiersze dla dzieci, songi, libretta operowe, a także słuchowiska radiowe. W stanie wojennym wspólnie z mężem (gdy dołączyli do aktorskiego bojkotu, aby się utrzymać, został organistą w pobliskim kościele) tworzyła dla szczecińskich uczniów tzw. strumiańskie komplety. W ich ramach odbywały się spotkania literackie organizowane w wiejskich świetlicach i kościołach. Joanna Kulmowa była pierwszą kobietą doktorem h.c. Uniwersytetu Szczecińskiego i pierwszą Honorową Obywatelką Szczecina. Przyznano jej Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski i Order Uśmiechu.

Jacek Świąder