Wstecz

Powstanie warszawskie. Gdzie oddać hołd bohaterom?

Początek sierpnia to wyjątkowy czas w życiu Warszawy - w tych dniach szczególnie mocno wspominamy bowiem tych, którzy walczyli w powstaniu 1944 roku. Gdzie możemy oddać hołd bohaterom tamtych dni?

Cmentarz Powstańców Warszawy na Woli.
Fot. Sławomir Kamiński / Agencja Gazeta

Powiązane artykuły

W powstaniu warszawskim - zrywie, który w okupowanej przez nazistów Europie nie miał precedensu - zginęło ponad 15 tys żołnierzy AK i 150 tys cywili. Pierwotnie, w niezwykle trudnych warunkach oblężenia, pod nieustannym ostrzałem, poległych chowano dosłownie tam, gdzie się dało - w parkach, na skwerach, przy trawnikach, w podwórkach. Częstą praktyką było chowanie poległych tam, gdzie dosięgła ich śmiercionośna kula. Wielu warszawiaków znalazło swoją powstańczą mogiłę w gruzach zawalonych gmachów. Taki właśnie los spotkał m.in. kilkuset żołnierzy z batalionu ,,Chrobry I", którzy zginęli zasypani pod Pasażem Simonsa – pięciokondygnacyjnym gmachem handlowo-usługowym u zbiegu ulic Długiej i Nalewek, w sąsiedztwie Ogrodu Krasińskich. Podczas powstania Warszawa stała się jednym wielkim cmentarzem.

Po wojnie – już w 1945 roku – władze rozpoczęły akcję ekshumacji i identyfikacji poległych, a wydobywane zewsząd ciała powstańców chowano w zbiorowych mogiłach tymczasowych. Takie mogiły utworzono m.in. w Ogrodzie Krasińskich, na placu Starynkiewicza, na placu Wilsona, w Parku Dreszera, przy placu Trzech Krzyży, na ul. Czerniakowskiej.

Żniwo śmierci było jednak tak wielkie, że już latem 1945 roku postanowiono utworzyć specjalny Cmentarz Powstańców Warszawy. Nową nekropolię, położoną przy ul Wolskiej 174/176, otwarto w listopadzie 1945 roku. Złożono tam prochy ponad 104 tys. warszawiaków, głównie ofiar cywilnych, przeniesione m.in. z mogił tymczasowych. Cmentarz ten jest największą nekropolią wojenną w Polsce.

Drugim stołecznym cmentarzem, na którym znajdują się mogiły powstańcze są Powązki Wojskowe – cmentarz przy Powązkowskiej 43/45. Miejsce wiecznego spoczynku znalazło tam ok. 4-4,5 tys. uczestników walk, co czyni to miejsce największą nekropolią warszawskich powstańców-żołnierzy.

Na Powązkach Wojskowych spoczywają m.in. tacy powstańcy, jak: Krzysztof Kamil Baczyński (kw. A22-2-25), Ryszard Białous „Jerzy", Andrzej Romocki „Morro", Jan Romocki „Bonawentura" i pozostali żołnierze batalionu „Zośka" (kwatera A20), Jan Szypowski, dowódca Zgrupowania „Leśnik" (kw. A27-3-20), Maria Stypułkowska-Chojecka „Kama" (kw. G-tuje-22), Władysław Bartoszewski (kw. FV-Aleja Zasłużonych-18), aktorka Alina Janowska „Alina" (kw. G-tuje-37), Jerzy Bartnik „Magik" (kw. A12-1-2/3), Mieczysław Niedzielski „Żywiciel" (kw. A28-14-1), Jan Mazurkiewicz „Radosław" (kw. A24-5-13A), Witold Modelski „Warszawiak" - najmłodszy, 11-letni powstaniec odznaczony Krzyżem Walecznych (kw. A24-10-24), żołnierze batalionu „Parasol" (kwatera A24).

Pojedyncze kwatery znanych Powstańców znajdują się też na tzw. Starych Powązkach, sąsiadujących z cmentarzem wojskowym. Spoczywają tu np. Jan Rodowicz „Anoda" (kw. 228-1-12), Zbigniew Ścibor-Rylski (kw. 178a, rz. 2, m. 26-29), Jan Nowak-Jeziorański (kw. 7, rz. 4, m. 300), aktor Zdzisław Maklakiewicz „Hanzen" (kw. 3, rz. 3, m. 29-31), Kazimierz Leski „Bradl" (kw. 24, rz. 6, m. 1-2).

Ale mogiły powstańcze znajdziemy też na pozostałych cmentarzach warszawskich, m.in. na Bródnie, w Wilanowie, na Służewie, w Puszczy Kampinoskiej.